Choroby sercowo-naczyniowe pozostają najczęstszą przyczyną zgonów na świecie. Możemy je jednak skutecznie ograniczyć tylko działając wspólnie – poprzez edukację, wczesną diagnostykę, właściwe interwencje oraz intensywną terapię.

Na całym świecie ponad 19 milionów zgonów rocznie przypisywanych jest chorobom układu sercowo-naczyniowego. Szacuje się jednak, że niemal 80% z nich można by zapobiec dzięki skutecznemu zarządzaniu modyfikowalnymi czynnikami ryzyka. Wśród nich kluczową rolę odgrywają zaburzenia lipidowe, które przyczyniają się do ponad 3,6 miliona zgonów rocznie (dane: Institute for Health Metrics and Evaluation, IHME).

W Polsce choroby sercowo-naczyniowe odpowiadają za ponad 160 tysięcy zgonów rocznie, co stanowi około 40% wszystkich zgonów w kraju. Spośród nich około 125 tysięcy można by uniknąć dzięki skutecznej kontroli najważniejszych czynników ryzyka:

• zaburzeń lipidowych (dotyczących 21 milionów osób),

• nadciśnienia tętniczego (11 milionów),

• otyłości (9 milionów),

• palenia tytoniu (8 milionów),

• podwyższonego stężenia lipoproteiny(a) – 6 milionów osób,

• cukrzycy (ponad 3 miliony chorych i dodatkowe 5 milionów osób ze stanem przedcukrzycowym),

• braku regularnej aktywności fizycznej (codziennie ćwiczy mniej niż 10% społeczeństwa),

• niezdrowej diety,

• nadmiernego spożycia alkoholu (ponad 11 litrów czystego alkoholu na osobę rocznie).

Odpowiedzialność za zmianę tych niepokojących danych spoczywa nie tylko na pacjentach, lecz także – a może przede wszystkim – na decydentach i instytucjach finansujących ochronę zdrowia. Brak skutecznej prewencji grozi dalszym pogarszaniem się statystyk w najbliższych latach.

Dlatego właśnie Międzynarodowy Panel Ekspertów Lipidowych (International Lipid Expert Panel, ILEP) zainicjował Europejski Program Prewencji (European Program for Prevention, EPP). Celem programu jest nie tylko planowanie działań, lecz przede wszystkim pokazanie, że skuteczna prewencja jest możliwa dzięki rozwiązaniom już wdrażanym w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Program ma wspierać inicjatywy proponowane przez European Alliance for Cardiovascular Health. Szczegóły dostępne są na stronie: https://epprevention.eu.

Warto zwrócić uwagę również na inne inicjatywy związane z prewencją chorób układu sercowo-naczyniowego:

• projekt ILEP SiMple tIps for a heaLthy hEart (ILEP-SMILE): https://ilep.eu/publications/ilep-smile-simple-tips-for-a-healthy-heart,

• inicjatywa Koalicja – Liga Walki z Cholesterolem, uruchomiona w czerwcu: https://ptlipid.pl/koalicja-liga-walki-z-cholesterolem,

• program STOP Otyłości, opisany w niedawno zaakceptowanej publikacji: https://pie.ht.edu.pl/wp-content/uploads/2025/01/STOP-Obesity-Policy-Paper.pdf,

• propozycje ILEP dotyczące nowych wytycznych w zakresie aktywności fizycznej: https://ilep.eu/publications/ilep-statement-on-physical-activity-guidelines,

• rekomendacje ILEP dotyczące stosowania terapii skojarzonej w redukcji lipidów u pacjentów bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego oraz jako elementu spersonalizowanej terapii: https://ilep.eu/publications/ilep-position-paper-on-combination-therapy.

Światowy Dzień Serca to okazja do refleksji nad tym, jak wspólnymi siłami możemy skutecznie ograniczać wpływ chorób układu sercowo-naczyniowego – zarówno poprzez działania systemowe, jak i codzienne decyzje zdrowotne podejmowane przez każdego z nas.